Krwawa zmiana władzy, czyli „Juliusz Cezar” Williama Shakespeare’a

shakespeare juliusz cezar

Zaledwie wczoraj Cezar jednym słowem

Mógł świat obalić; dziś sam obalony

I nie pokłoni mu się nawet żebrak.

 

15 marca 44 r. p.n.e. Juliusz Cezar został zamordowany przez członków skrytobójczego spisku. Żaden z morderców Cezara nie skorzystał politycznie na zabójstwie. Żaden z nich nie przeżył po tym zamachu więcej niż kilka lat. Brutus i Longinus popełnili samobójstwo. Przywódców spisku na życie Cezara – Kasjusza i Brutusa – Dante umieścił na całą wieczność w cuchnącej paszczy Lucyfera. Obok Judasza – za zdradę.

 

Mknące ze świstem przez mrok meteory

Świecą tak, że w ich blasku da się czytać.

 

W 1599 r. rządy królowej Elżbiety chylą się ku upadkowi. Królowa nie cieszy się już poważaniem wśród poddanych, bo jej praktyka przyznawania monopoli królewskich doprowadziła do zbyt wielu nadużyć. Co gorsza, jej zdrowie podupada, a królowa od prawie 40 lat konsekwentnie odmawia wyznaczenia następcy tronu. Osoby związane z dworem boją się rewolty.

I słusznie – w 1601 r. przeciw królowej zbuntuje się hrabia Esssex (po powrocie z Irlandii, gdzie w momencie powstawania tragedii Juliusz Cezar tłumi powstanie). Rewolta się nie uda, Essex zostanie stracony.

 

Wszyscyście niegdyś kochali Cezara,

Nie bez przyczyny. Jaka więc przyczyna

Wstrzymuje wasze łzy nad jego grobem?

 

William Shakespeare odpowiada na te niepokoje w tragedii, której przesłanie jest ściśle związane z ówczesną sytuacją polityczną. Shakespeare mówi, że konsekwencją odsunięcia od władzy silnej jednostki jest chaos w państwie. Tragedia z 1599 r. jest przestrogą przed buntem Essexa i przed każdą inną potencjalną formą rewolty.

W tragedii Shakespeare’a skrytobójcy usprawiedliwiają morderstwo rzekomymi nadużyciami władzy Cezara. Jak się później okazuje, sami planują wykorzystanie przywilejów, jakimi cieszą się osoby rządzące państwem, dla własnych korzyści. Nawet Marek Antoniusz, najszlachetniejszy członek triumwiratu (przymierza, które miało uchronić Rzym przed chaosem po śmierci Cezara) wypada blado w porównaniu ze szlachetnością i bezinteresownością Cezara.

 

O, Rzymianie, wielki to upadek!

Ja, wy, my wszyscy upadliśmy przezeń,

A wzniosła się – na sam szczyt – krwawa zdrada.

 

Juliusz Cezar jest tragedią odpowiadającą na doraźne potrzeby polityczne – Shakespeare jako wierny poddany królowej Elżbiety przestrzega przed możliwością rewolty, która była wtedy nadzwyczaj realna. Czy słusznie popiera królową? Osąd należy do historyków. Dziś tragedia może być odczytywana jako tekst potępiający spisek jako narzędzie do walki o władzę. Bo nawet w ujęciu poety nawet jednostki szlachetne, kierujące się w swoich działaniach miłością do ojczyzny (Brutus) muszą ponieść klęskę, jeżeli używają niegodnych metod walki o władzę.

Znamy to z Dziadów, Konrada Wallenroda, Kordiana Nie-Boskiej Komedii. Tym bardziej warto sięgnąć do Juliusza Cezara. W końcu pytanie o to, czy trzeba być i lwem, i lisem jest nam – niestety – szczególnie bliskie.

4/5

(wszystkie cytaty z Juliusza Cezara podaję w przekładzie Stanisława Barańczaka za: William Shakespeare, Tragedie i kroniki, Wydawnictwo Znak, Kraków 2013)

Śmierć Juliusza Cezara, Vincenzo Camuccini, 1798
Śmierć Juliusza Cezara, Vincenzo Camuccini, 1798

www.facebook.com/literaturasaute

 

Krwawa zmiana władzy, czyli „Juliusz Cezar” Williama Shakespeare’a
Facebooktwittergoogle_pluslinkedintumblrmail
Tagged on:                 
  • Damian Matwiejuk

    Chyba to jest właśnie największy urok Shakespeare’a, wciąż aktualny. Niezależnie od zmian, które zachodzą w społeczeństwie i często są powodem narastających problemów (którę dają socjologom pracę, uff), pewne aspekty dotyczące ludzkości nie uległy żadnym zmianom, a wręcz przeciwnie, można by powiedzieć, że zakorzeniły się jeszcze bardziej, zwłaszcza w Polszy. I właśnie zdałem sobie sprawę, że potrzebuję więcej jego tworów na półce. Pozdrawiam.

    • Piotr Kopka

      Dzięki, Damian. Jednak życzyłbym sobie, żeby tej pracy dla socjologów było ciut mniej, niż jest. Za to tematy mogłyby być lepszej jakości.